نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• سید اسحاق عبادی

گروه صنایع چوب و کاغذ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس

چکیده

سابقه و هدف: با عنایت به محدودیت تامین مواد اولیه مورد نیاز صنایع چوب و کاغذ کشور، استفاده از منابع لیگنوسلولزی مانند باگاس، نی، بامبو، لینتر پنبه، پنبه، چوب پسماند هرس کیوی، پسماند کلزا و غیره در صنایع فیبری ایران از اهمیت زیادی برخوردار است. در این میان بامبو و نی بعنوان یکی از منابع تجدید شونده را نباید از نظر دور داشت، به طوری که ساقه و پسماندهای آن می تواند تامین کننده بخشی از مواد لیگنوسلولزی غیر چوبی صنایع ایران باشد. این تحقیق با هدف شناسایی عناصر معدنی و اجزای شیمیایی مواد آلی موجود در ساقه نی و بامبو انجام شد.
مواد و روشها: تعداد سی ساقه نی و بامبو از منطقه غرب مازندران انتخاب و قطع گردید. در مرحله اول آرد ساقه نی و بامبو و درصد خاکستر آن-ها طبق آزمون‌های استاندارد TAPPI تهیه شد. با کمک اسید نیتریک 63 درصد و دستگاه جذب اتمی، نوع و درصد عناصر معدنی آن‌ها تعیین گردید. سپس درصد مواد استخراجی نمونه های آزمونی اندازه‌گیری شد. مواد استخراجی توسط حلال استن از آرد چوب جداسازی و باقیمانده مواد استخراجی به داخل یک ویال شیشه ای منتقل و به آن واکنش گر BSTFA اضافه گردید. نمونه ها به مدت 1 ساعت در حمام بن ماری و دمای 70 درجه سانتیگراد قرار گرفته و برای آنالیز به دستگاه GC-MSتزریق شدند. شناسایی ترکیبات با توجه به دیاگرام زمان بازداری، محاسبه ضریب کواتز و جدول آدامز انجام شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که مقدار جذب یون‌های روی، مس و منیزیم در ساقه بامبو بیشتر ازمقادیر آنها در ساقه نی می‌باشد. همچنین مقدار جذب یون‌های آهن، سرب، پتاسیم و منگنز در ساقه نی بیشتر از ساقه بامبو است. نتایج GC-MS نشان داد که در ساقه نی 96 ترکیب وجود دارد، که 2- فنیل-N- متیل آنیلین (99/25 %)، بنز آلدئید (70/20 %)، 1و2- بنزن دی کربوکسیلیک اسید (48/11 %) و زایلان (16/1 %) به عنوان مهمترین ترکیبات هستند. در ساقه بامبو 104 ترکیب شناسایی شد که بنز آلدئید (43/46%)، آهن، مونوکربونیل (94/1 %)، بی بنزیل (58/1 %) و وانیلین (09/0%) دارای بیشترین مقادیر و مهمترین ترکیبات می باشند.
نتیجه گیری:
نتایج نشان داد که میزان جذب یون منیزیم در ساقه نی بعنوان بیشترین و میزان جذب یون سرب در بامبو بعنوان کمترین عناصر شناسایی شده بودند. بررسی کروماتوگرام‌ها هم نشان داد که 9 ترکیب زایلان، بنز آلدئید، بنزیل کلراید، بنزن متانل، دودکان، تترادکان، بی بنزیل، اوکتادکان و 1و2- بنزن دی کربوکسیلیک اسید بصورت مشترک در ساقه نی و بامبو وجود دارند. همچنین ترکیبات وانیلین و آهن، مونوکربونیل در ساقه بامبو و ترکیبات بیس (2-اتیل هگزیل) فتالات و جیبرلین A3 در ساقه نی بسیار مهم و حائز اهمیت می‌باشد. در این میان، بنزآلدئید بعنوان یکی از مهمترین و بیشترین ترکیب شناسایی شده در ساقه بامبو و نی می‌باشد. این ترکیبات می توانند در مصارف ساقه نی و بامبو نقش موثری داشته باشند.
جیبرلین A3 در ساقه نی بسیار مهم و حائز اهمیت می‌باشد. در این میان، بنزآلدئید بعنوان یکی از مهمترین و بیشترین ترکیب شناسایی شده در ساقه بامبو و نی می‌باشد. این ترکیبات می توانند در مصارف ساقه نی و بامبو نقش موثری داشته باشند.

کلیدواژه‌ها

• ساقه نی
• بامبو
• یون فلزی
• ترکیبات آلی
• زمان بازداری
• جذب اتمی

موضوعات

• شیمی چوب