نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عظیم زارعی ¹
• صادق ایمانی پرکوهی ²
• الهام سادات کیا ³

¹ استاد و عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد،مدیریت و علوم اداری دانشگاه سمنان

² کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

³ دانشجوی دکتری، گروه مدیریت بازرگانی، رشته بازاریابی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان

چکیده

بیان مسئله : با توجه به اهمیت صنایع چوب و کاغذ در اقتصاد استان مازندران و نقش کلیدی آن در اشتغال‌زایی و توسعه منطقه‌ای، این صنایع با وجود برخورداری از پتانسیل‌های فراوان نظیر دسترسی به منابع طبیعی و زیرساخت‌های موجود، در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی مواجه شده‌اند. وابستگی شدید به منابع طبیعی، آسیب‌پذیری در برابر مخاطرات محیطی، نوسانات قیمت مواد اولیه و اختلالات گسترده در زنجیره تأمین، پایداری عملکرد این صنایع را با تهدیدات جدی روبرو ساخته است. در چنین شرایط پیچیده و پویایی، اتکای صرف به شیوه‌های سنتی مدیریت، که عمدتاً بر بهره‌وری داخلی و کنترل عملیاتی متمرکز هستند، دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست. این ناکافی بودن، لزوم اتخاذ رویکردی نظام‌مند، یکپارچه و استراتژیک را آشکار می‌سازد که بتواند پیچیدگی‌های محیط بیرونی و ارتباطات شبکه‌ای زنجیره ارزش را به طور همزمان مدیریت کند. این مطالعه با درک این شکاف و ضرورت اشاره‌شده، به بررسی نقش راهبردی و کلان مدیریت زنجیره تأمین به عنوان یک راهکار جامع برای خروج از این چالش‌ها و ارتقای عملکرد می‌پردازد. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی تأثیر مدیریت زنجیره تأمین بر عملکرد صنایع چوب و کاغذ استان مازندران با در نظر گرفتن نقش میانجی شایستگی سازمانی و نقش تعدیل‌گر تاب‌آوری زنجیره تأمین است.

مواد و روش ها : این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی و علی است. جامعه آماری تحقیق شامل ۸۵ نفر از کارکنان، مدیران مالی و مدیران ارشد صنایع چوب و کاغذ استان مازندران در زمستان سال 1404 است که از میان آن‌ها، با استفاده از جدول مورگان، ۷۰ نفر به عنوان نمونه آماری و با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از چهار پرسشنامه استاندارد (پرسشنامه‌های لی ۲۰۲۱، کاپلان و نورتون ۲۰۰۱، و پرایاگ و همکاران ۲۰۱۸) جمع‌آوری شده‌اند. برای تحلیل داده‌ها، ابتدا روایی محتوایی با نظر اساتید تایید شد، سپس با استفاده از آزمون‌های KMO و بارتلت، روایی سازه با تحلیل عاملی تاییدی (CFA) و روایی تشخیصی با شاخص AVE بررسی گردید. پایایی نیز با استفاده از آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی (CR) ارزیابی شد. در نهایت، داده‌ها در دو سطح توصیفی و استنباطی با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS25 و SmartPLS4 و با رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM) تحلیل شدند.

نتایج : نتایج نشان داد که مدیریت زنجیره تأمین تأثیر مستقیم و معناداری بر شایستگی سازمانی و عملکرد سازمان دارد. همچنین، شایستگی سازمانی به عنوان یک متغیر میانجی، تأثیر مدیریت زنجیره تأمین بر عملکرد را به صورت جزئی تقویت می‌کند. مهم‌تر از آن، تاب‌آوری زنجیره تأمین نقش تعدیل‌گر قوی در رابطه بین مدیریت زنجیره تأمین و عملکرد دارد، به این معنی که توانایی سازمان برای مقابله با اختلالات، تأثیر مثبت SCM بر عملکرد را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

نتیجه گیری : این یافته‌ها به مدیران صنایع چوب و کاغذ مازندران توصیه می‌کند که برای دستیابی به عملکرد بالاتر، به صورت هم‌زمان بر بهبود استراتژی‌های SCM، تقویت شایستگی‌های سازمانی و افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین در برابر وقایع پیش‌بینی‌نشده تمرکز کنند. این اقدامات نه تنها منجر به افزایش عملکرد می‌شود، بلکه مزیت رقابتی پایداری را نیز برای سازمان به ارمغان می‌آورد. پیشنهاد می‌شود مدیران به منظور ارتقای عملکرد سازمانی، رویکردی یکپارچه و هم‌زمان را در دو حوزه «مدیریت زنجیره تأمین» (با تأکید بر برنامه‌ریزی منابع سازمان، مدیریت موجودی و سامانه‌های انبارداری) و «شایستگی‌های سازمانی» (شامل قابلیت‌های تولید، بازاریابی و تحقیق و توسعه) در پیش گیرند. همچنین با توجه به نقش تعدیل‌گر تاب‌آوری زنجیره تأمین، ضروری است مدیران با تدوین برنامه‌های راهبردی، توانایی سازمان را برای مواجهه با شرایط غیرمنتظره و مخاطره‌آمیز در زنجیره تأمین افزایش دهند.

کلیدواژه‌ها

• مدیریت زنجیره تامین
• شایستگی سازمانی
• عملکرد
• تاب آوری زنجیره تامین
• صنایع چوب و کاغذ
• مدلسازی معادلات ساختاری

موضوعات

• مدیریت و اقتصاد چوب